Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh THCS cần thiết như thế nào?

1. Rèn luyện kỹ năng sống được hiểu như thế nào?

Kỹ năng: là khả năng vận dụng những kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó áp dụng vào thực tế.

Vốn sống: là tổng thể nói chung những tri thức, kinh nghiệm tích lũy được về cuộc sống của một người.

Như vậy có thể hiểu, rèn luyện kỹ năng sống là năng lực tâm lý xã hội, là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu cầu và thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng duy trì trạng thái khỏe mạnh về thể chất và tinh thần, biểu hiện qua các hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hóa và môi trường xung quanh.

Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh THCS là điều quan trọng và cần thiết

Bên cạnh đó, rèn luyện kỹ năng sống còn rèn luyện khả năng phân tích tình huống và ứng xử một cách hợp lý. Kỹ năng sống giúp chuyển dịch kiến thức đã biết thành hành động thực tế để biết làm gì và làm cách nào sao cho hiệu quả nhất. Ngoài ra, đó còn là khả năng làm cho hành vi và sự thay đổi của bản thân phù hợp với cách ứng xử tích cực, giúp kiểm soát, quản lý có hiệu quả các nhu cầu và những thách thức trong cuộc sống hàng ngày.

2. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THCS

Học sinh THCS là giai đoạn lứa tuổi bắt đầu quan tâm nhiều đến bản thân. Thông thường, các em sẽ có biểu hiện của nhu cầu tự đánh giá, so sánh mình với người khác. Điểm nổi bật ở lứa tuổi này là dễ xúc động, dễ bị kích động, cảm xúc vui buồn lẫn lộn và tình cảm còn mang tính bồng bột. Đặc điểm này là do ảnh hưởng của sự thay đổi về tâm sinh lí hoặc do hoạt động hệ thần kinh không cân bằng, quá trình hưng phấn thường mạnh hơn quá trình ức chế, khiến các em đôi khi không tự kiềm chế được bản thân. 

Ở lứa tuổi này, giao tiếp là một hoạt động đặc biệt giúp các em rèn kĩ năng sống cho bản thân. Đối tượng giao tiếp hàng ngày thường là thầy, cô, bạn bè và những người thân trong gia đình. Qua hoạt động giao tiếp sẽ giúp các em nhận thức được người khác và bản thân mình, từng bước phát triển các kỹ năng cần thiết như: so sánh, phân tích, khái quát hành vi của mình và của người khác. Dựa trên cơ sở đó các em từng bước tự điều chỉnh hành vi, hoạt động để hoàn thiện nhân cách bản thân.

3. Những kỹ năng sống cần trang bị cho học sinh THCS

Dưới đây là những kỹ năng sống cần thiết cho học sinh THCS (do các nhà nghiên cứu, quản lý, giáo viên thiết lập). Chúng tôi nhận thấy có 4 kỹ năng sống cần trang bị cho các em học sinh THCS như sau:

• Nhóm kỹ năng tự nhận thức bản thân
• Nhóm kỹ năng giao tiếp ứng xử
• Kỹ năng hợp tác và chia sẻ 
• Nhóm kỹ năng phân biệt hành vi 

Theo kết quả nghiên cứu cho thấy, các em học sinh THCS hiện nay bước đầu hình thành những quan niệm cơ bản về kỹ năng sống. Và hầu hết đều nhận thức được kỹ năng sống là hành vi con người thể hiện khi ứng phó với những tình huống diễn ra trong cuộc sống, dựa trên những phẩm chất tâm lý và kinh nghiệm cá nhân.

Học sinh THCS cần trang bị nhiều kỹ năng sống hữu ích cho bản thân

Bên cạnh đó, các em cũng nhận định được nguyên nhân chính dẫn đến việc thiếu kỹ năng sống là do chưa có sự hòa hợp trong giao tiếp với cha mẹ, thầy cô. Đồng thời cũng bị ảnh hưởng bởi lối sống, quan niệm sống từ bạn bè cùng lớp, cùng trường và từ các phương tiện thông tin đại chúng như các trang mạng Internet, báo chí, diễn đàn…

Tuy nhiên, điều này chỉ mới dừng ở việc nhận thức, đa số học sinh vẫn chưa tiếp cận được những biện pháp rèn luyện để hình thành kỹ năng sống. Vì vậy, rất cần sự nỗ lực từ nhiều phía để hỗ trợ các em như từ gia đình, nhà trường và chính bản thân học sinh.

4. Trường quốc tế chú trọng rèn luyện những kỹ năng sống nào cho học sinh THCS?

Tại Việt Nam, việc đưa kỹ năng sống vào chương trình giảng dạy đang ngày càng được chú trọng, đặc biệt là bậc trung học cơ sở. Dưới đây là những điều mà các trường quốc tế thường áp dụng để rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh THCS:

• Tự bảo vệ và chăm sóc bản thân

Đây là một trong những kỹ năng sống quan trọng hàng đầu đối với học sinh ở độ tuổi THCS vì nó sẽ giúp trẻ tự lập và trưởng thành hơn. Với kỹ năng này, đòi hỏi trẻ phải có nhận thức đúng về bản thân và có thể tự thực hiện những công việc sinh hoạt hằng ngày như: vệ sinh cá nhân, lựa chọn trang phục phù hợp, sắp xếp đồ đạc gọn gàng, ngăn nắp. Ở một mức độ cao hơn, trẻ cũng cần được dạy những phương pháp tự vệ khi gặp kẻ xấu, bị lạm dụng, bắt cóc,… để ứng phó với các tình huống khẩn cấp, nguy hiểm.

• Quản lý cảm xúc

Học sinh THCS thường có xu hướng nổi loạn, muốn thể hiện cá tính và có một cái tôi vô cùng lớn. Do đó, các bạn học sinh cần được dạy để hiểu rõ hơn về cảm xúc của chính mình và biết cách làm chủ, kiểm soát bản thân tránh khỏi những suy nghĩ và hành động tiêu cực.

Học cách làm chủ, kiểm soát bản thân là điều mà học sinh THCS cần rèn luyện

• Quản lý thời gian

Học sinh THCS cũng cần rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian bắt đầu từ những thói quen nhỏ nhặt nhất như: luôn luôn đúng giờ, sắp xếp công việc theo thời gian biểu hợp lý. Điều này, sẽ giúp trẻ hoàn thành công việc đúng tiến độ và đạt hiệu quả cao hơn.

Học sinh THCS cần biết cách quản lý thời gian của bản thân một cách hiệu quả

• Giao tiếp, ứng xử

Kỹ năng này sẽ giúp các em học sinh THCS tự tin và có ý thức hơn trong cách ứng xử, giao tiếp, từ đó tạo dựng và duy trì được những mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh. Kỹ năng giao tiếp ứng xử hiện được rất nhiều trường quốc tế chú trọng và thường xuyên cho lồng ghép vào chương trình học cũng như các hoạt động ngoại khóa.